صفحه اصلی
جستجو پیشرفته
لطفا منتظر بمانید...
سازمانها و نهادها
گروه های خبری
اقتصادی
مدیریت شهری
اجتماعی
هنر و اندیشه
محله خبر
اختصاصی جهانی پرس
تولید، اکران و پخش
عرفان پهلوانی:

جشنواره‌ها و ارایه‌ی دستاوردهای هنری نو

پیرامون برگزاری جشنواره‌های مناطق بیست‌وهفتمین جشنواره‌ی مناطق تاتر فجر

به گزارش جهانی پرس، خدیجه حضرتی- هفت سال گذشت! از گذشته تا اکنون، در همه‌ی آیین‌ها و سرزمین‌های مختلف، عدد هفت رمز بوده و هست.... هفت سالی بود که جشنواره‌ی مناطق در جشنواره‌های بین‌المللی تاتر فجر برگزار نمی‌شد و جای خود را به راهکارهای دیگری سپرده بود؛ راهکارها و فرآیندهایی که رضایت هنرمندان تاتر را در پی نداشت و این هنرمندان هنرهای نمایشی مطالبه‌گر برگزاری مجدد جشنواره‌های مناطق بودند. دکتر کاظم نظری به‌عنوان مدیر کل اداره‌ی کل هنرهای نمایشی به این مطالبه‌ی بر حق هنرمندان هنرهای نمایشی نگاهی ویژه کرد و با یاری پروردگار توانا و همراهی و تلاش هنرمندان و دست‌اندرکاران هنری، جشنواره‌های مناطق در چهار استان کرمانشاه، بوشهر، مازندران و فارس و در دی‌ماه 1401 شمسی برگزار شدند. عرفان پهلوانی، بازیگر، مدرس دانشگاه و منتقد هنری در دو جشنواره‌ی منطقه‌ای کرمانشاه و مازندران به‌عنوان منتقد حضور داشت. ایشان هم‌چنین تنها فردی بودند که در یکی از سی‌وچهار جشنواره‌ی استانی امسال، به‌عنوان منتقد حضور داشتند. با عرفان پهلوانی به گفت‌وگو نشستیم تا از نگاه ایشان که سابقه‌ی پژوهش و داوری هم دارند برگزاری آن سه جشنواره را بررسی کنیم:

آقای عرفان پهلوانی حال و هوا و کارکرد دو جشنواره‌ی منطقه‌ای کرمانشاه و مازندران و جشنواره‌ی استانی قم را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در آغاز یکایک چند صد هنرمند و دست‌اندرکار هنری را که برای برگزاری جشنواره‌های منطقه‌ای، آن هم پس از هفت سال، کوشش فراوانی را به انجام رسانیدند و چراغ آن را روشن کردند، سپاس ویژه می‌گویم. از یاد مبریم که ما به لحاظ اجتماعی و اقتصادی در شرایط ویژه‌ای هستیم و برگزاری جشنواره‌ها با دشواری‌های فراوانی همراه بوده است. من به عنوان منتقد در دو جشنواره‌ی منطقه‌ای کرمانشاه و ساری حضور داشتم و تلاش هنرمندانه‌ی بیش از سی گروه هنری را از بیش از پانزده استان زیبای ایران اهورایی به تماشا نشستم. افزون بر آن باید به عرض و آگاهی شما و خوانندگان گرامی این گفت‌وگو برسانم که امسال سی‌وچهار جشنواره‌ی استانی تاتر برگزار شد و گویا من تنها فردی بودم که به‌عنوان منتقد در یکی از این جشنواره‌ها حضور یافتم و پیشتر دو نمایش برگزیده-ی جشنواره‌ی تاتر استان قم که در جشنواره‌ی منطقه‌ای شیراز هم اجرا داشتند را به تماشا نشسته‌ام.
برگزاری چنین جشنواره‌هایی می‌توانند تاثیر فرهنگی به‌سزایی بر جامعه داشته باشند و از ژرفای دل و جان آرزو دارم که روز به روز بر تماشاگران آفریده‌های هنری ارایه شده در جشنواره‌ها افزوده شود تا تاثیرگذاری فرهنگی آن‌ها از نگاه چگونگی و چندی گسترش و افزایش یابد. یادآور می‌شوم که از پانصد سال پیش از میلاد مسیح (ع) تا کنون، از جشنواره‌های دیونیزوسی که به گفتاری خاستگاه هنر تاتر بوده‌اند تا به امروز، یکی از بارزترین و برجسته‌ترین کارویژه‌های جشنواره‌ها ارایه و عرضه‌ی دستاوردهای نو و تازه‌ی هنری بوده و هست. 

به نظر شما ارایه‌ی این دستاوردها در چه زمینه‌ای نمود بیشتری دارد؟

این مهم را می‌شود در دو زمینه‌ی محتوا و ساختار مورد بررسی قرار داد. در زمینه‌ی محتوا می‌توان در ساحت اندیشه به سوژه‌هایی پرداخت که هنرمندان پیش‌تر به هر دلیلی نگاه و درنگ کمتری بر آن‌ها‌ داشته‌اند و یا سوژه‌هایی که پیش‌تر به آنها پرداخته شده است، ولی می‌شاید و می‌برازد که با رویکرد و نگاهی نو به آنها بپردازیم. در زمینه‌ی ساختار و زیبایی‌شناسی نیز باید به این نکته توجه داشته باشیم که دانش، فناوری و پیشرفت‌های علمی می‌توانند یاری‌گر هنرمندان برای طرح گفتمان‌های نو و تازه‌ی هنری و خردگرایانه باشند.

رسیدن به این دستاوردها چگونه ممکن است؟

می‌بایست هنرمندان پیوند و ارتباط ژرف‌تر، بهتر و بیشتری را با جامعه داشته باشند و با نگاهی شناخت‌گرایانه و آینده‌پژوهانه پیش‌بینی کنند که در آینده‌ی نزدیک و حتی دور، چه سوژه‌ها و گفتمانی، چه در ساحت اندیشه و محتوا و چه در ساحت فرم و ساختار مورد نیاز و ضرورت است تا دقیق‌تر و جزیی‌تر به آنها پرداخته شود. 

در میان آثار جشنواره چنین نگاهی را شاهد بودید؟  

شوربختانه در بیشتر نمایش‌های جشنواره‌های یادشده، این کمبود را احساس کردم و هنرمندان گرامی، آنچنان که شایسته و برازنده است، دستاوردهای نو و تازه‌ی هنری را چه در محتوا و چه در ساختار ارایه نکردند. 

دلیل کم بودن یا نبودن آثاری با نگاه نو را چه می‌دانید؟
 
گمان دارم کیفیت ارتباط هنرمندان با جامعه، مردم و پیرامون خود مطلوب و کافی نیست. از همین روی، نمی‌توانند محرک-های لازم را دریافت کنند و پاسخ هنرمندانه و نوآورانه‌ی خود را به آن محرک‌ها ارایه دهند. از یاد مبریم که هنر ناب و راستین، پیوند و ارتباط ژرف و ناگسستنی با خلاقیت و نوآوری دارد و راه‌های کلیشه‌ای و پوسیده، ما را به آبادی‌های تازه نخواهند رساند.

به نظر شما اهمیت و جایگاه آموزش هنرمند در روند خلق اثر نوی‌ هنری چیست و کجاست؟

نباید بدین مهم که شما می‌فرمایید، به‌عنوان یک گزاره‌ی کلی نگریست؛ بلکه می‌شاید که با یک نگاه آسیب‌شناسانه‌ی دقیق و جزیی، به این بپردازیم که هنرمندان جوان‌تر، در چه بخش‌هایی بیشتر نیازمند آموزش و یا به مفهمومی بهتر، پرورش هستند. برای نمونه با بررسی بیشتر نمایش‌های اجرا شده در دو جشنواره‌ی منطقه‌ای کرمانشاه و ساری و نیز جشنواره‌ی تاتر استانی قم، با یادکرد این نکته که فرهنگ کشور ما بیشتر یک فرهنگ شنیداری است و ما در زمینه‌ی شعر و موسیقی در جهان نامدارتر هستیم، گمان می‌کنم اهمیت فن بیان برای بازیگران ما چند چندان است. شاید بر همین مایه است که در بسیاری از نمایش‌های ما پیوند واژگانی و سخن، بارز و برجسته است و به دیگر گفتار دیالوگ‌محور هستند؛ اما شوربختانه بازیگران، به‌ویژه بازیگران جوان‌تر، آن‌چنان که شایسته و بایسته است از فن بیان خوبی برخوردار نیستند.
نکته‌ی درخور درنگ و اندیشه‌ی دیگر، نگاه آسیب‌شناسانه به هنر نمایشنامه‌نویسی این روزهای سرزمین سپندمان است؛ بیشتر نمایشنامه‌های ارایه شده در جشنواره‌های یاد شده کاستی‌های جدی ساختاری و تکنیکی دارند. برای نمونه بیشتر این نمایشنامه‌ها یا اصلا داستان ندارند یا داستان دراماتیک آن‌ها دیر آغاز می‌شوند. در بسیاری از آن‌ها تکلیف قهرمان و ضدقهرمان، درگیری لازم دراماتیک و مساله‌ی اصلی نمایشنامه چندان روشن نیستند. 

در زمینه‌ی کارگردانی نمایش‌ها چه چالشی بیشتر توجه شما را جلب کرد؟

در پیوند با پرسش شما، نکته‌ی درخور درنگ و اندیشه‌ای که باید بدان بپردازم بحث میزانسن است؛ ایجاد جذابیت بصری و تنوع دیداری تنها کارکرد میزانسن نیست، افزون بر ایجاد گیرایی و دگرگونگی دیداری، میزانسن باید در راستای انتقال معنا و عواطف صحنه هم عمل کند. چالش میان شماری از دارندگان نگاه و اندیشه بر سر اصطلاحی که می‌خواهم از آن یاد کنم به جای خود، اما اصطلاح رایجی وجود دارد که می‌گوید فلان نمایش، رادیویی است؛ یعنی می توان چشم‌ها را بست، به گفت‌وگوهای نمایش گوش کرد و نکته‌ی درخوری را هم از دست نداد. این یعنی میزانسن‌های نمایش ارزش افزوده‌ای بر نمایشنامه و کارکرد دراماتیک لازم را ندارند. شوربختانه در بسیاری از نمایش‌های سه جشنواره‌ی قم، کرمانشاه و مازندران، میزانسن فقط در راستای ایجاد تنوع بصری و بدون برخورداری از ارزشی افزوده بر کلام و واژگان نمایشنامه بودند. همچنین میزانسن‌های این نمایش‌ها در راستای انتقال معنا وعاطفه و ایجاد لایه‌های ژرف‌ساختی اجرا تاثیر لازم را نداشتند. پیشنهاد و خواهش من نگاه جدی‌تر به طراحی میزانسن برای نمایش‌ها است.
از یاد مبریم که با یک نگاه آسیب‌شناسانه‌ی علمی و عمیق به نمایش‌های اجرا شده در جشنواره‌های امسال و دسته‌بندی کاستی‌های موجود، می‌توان دوره‌های آموزشی کارآمد، مورد نیاز و ضروری را طراحی و برگزار کرد و از هدر رفت بودجه‌های دولتی که سرمایه‌های ملی و به دیگر گفتار بیت‌المال هستند جلوگیری کرد. 

چالش دیگر موجود در نمایش‌های سه جشنواره‌ی قم، کرمانشاه و ساری را چه می‌دانید؟

پیشنهاد و خواهش من این است که بیشتر دوستان هنرمند من در این گروه‌های نمایشی، نگاه دگرباره‌ای به بحث ریتم، تمپو و سرعت اجرا داشته باشند. آن‌چنان که روشن است، ما امروز زندگی پرشتابی را تجربه می‌کنیم، ارتباط‌های کوتاه پیامکی، آمدوشدهای مترویی، غذاهای فست‌فودی و دیگرانی از این دست، مصداق‌هایی از زیست دچار شتابزدگی روزگار ما هستند. فارغ از آن که این شتابزدگی چه تاثیرهای مثبت و منفی‌ای در زیست و زندگی ما دارد و با یادآوری این مهم که ریتم طبیعت ناب و بکر، کند و آرام است، اما این شتابزدگی، پسند و سلیقه‌ی مخاطبان ما را به سویی برده است که می‌شود گفت کمتر بردباری، شکیب و حوصله‌ی نمایشی با ریتم و تمپوی آرام را دارند. خواهش من این است که مگر در شرایط خاص، ضروری و شاید استثنایی اثر، دوستان هنرمند این نمایش-ها، به ریتم آفریده‌های هنری‌شان بازنگری داشته و آن را افزایش دهند. البته این صرفا به معنای تند تند دیالوگ گفتن نیست. شوربختانه شماری از دوستان با شتاب شگفت و عجیب و غریبی دیالوگ می‌گویند و اجازه نمی‌دهند که بار معنایی و عاطفی کلام در ذهن و دل و جان تماشاگر جای بگیرد و نفوذ کند. به‌ویژه در لحظه‌هایی خاص که تماشاگر نیاز به درنگ و اندیشه دارد، این یارا و فرصت از او سلب می‌شود. شایسته است چیستی و چگونگی ریتم و تمپو در هنرهای نمایشی را بازنگری کنیم و شتاب‌زدگی در ادای دیالوگ را به‌مثابه ریتم و تمپوی مناسب برای اثر دراماتیک در نظر نگیریم.

 

 

آیا طراحی نور نمایش‌های اجرا شده در این جشنواره‌ها، نور امیدی بر دل تماشاگران برای ارتباط بهتر با هنر تاتر می‌تابانند؟

در بسیاری از نمایش‌های اجرا شده در این سه جشنواره، با قطع و وصل شدن‌های پرشمار نور روبه‌رو هستیم که اغلب ضرورت و نیاز هنری و دراماتیکی برای این تقطیع صحنه‌ها و نورها در جهان اثر موجود نیست. بهتر است با تمهیداتی از ایجاد این سکته‌ها و شکست‌ها در روند اجرای نمایش‌ها جلوگیری شود تا پیوند بهتر و ژرف‌تری میان تماشاگران و نمایش‌ها ریخت بیابد.

به نظر شما هنرمندان این سه جشنواره چه اندازه در بهره‌گیری از سرمایه‌های فرهنگی و زیبایی‌شناسانه‌ی خودمان موفق عمل کرده‌اند؟

شوربختانه جز چند مورد کم‌شمار، بیشتر هنرمندان گرامی شرکت‌کننده در این جشنواره‌ها، به سرمایه‌ها و داشته‌های فرهنگی و زیبایی‌شناسانه‌ی خودمان یا توجه لازم را نداشته‌اند یا اگر هم داشته‌اند، این نگاه، موزه‌ای بوده است. پرروشن است که ما سرمایه‌های فرهنگی و زیبایی‌شناسانه‌ی ارزشمندی داریم که هنرمندان می‌توانند با نگاه روزآمد آنها را به‌روزرسانی کنند و در پاسخ به محرک‌های بیرونی، به یک ارایه‌ی هنری، این‌جایی و اکنونی برسند تا ما با یک نمایش ایرانی امروزی روبه‌رو شویم. این مهم می‌تواند آثار ما را در پهنه‌ی این کره‌ی خاکی بهتر و بیشتر جلوه‌گر سازد و ارتباط میان آثار هنری با مخاطبان را گسترش و افزایش دهد.

پرداخت محتوایی نمایش‌ها به ارزش‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

گر چه بیشتر هنرمندان شرکت‌کننده در جشنواره‌های یادشده، متعهدانه تلاش کرده‌اند به سوژه‌های ارزشمند و در پیوند با مناسبات ملی و آیینی بپردازند، اما شوربختانه در بسیاری از لحظه‌های نمایش‌های خود دچار شعارزدگی و از ظرافت هنری لازم دور شده‌اند. روشن است که به‌ویژه در جهان هنر و ویژه‌تر هنرهای نمایشی هر چه از شعارزدگی فاصله بگیریم و به تاثیرگذاری ناخودآگاه بیشتر بپردازیم و بها دهیم، اثرگذاری آفریده‌های هنری ماندگارتر و ژرف‌تر خواهند بود.

جایگاه نقد را در پیشرفت جشنواره‌های تاتر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

امیدوارم شناخت‌گرایانه‌تر و آینده‌پژوهانه‌تر از گذشته، گفتمان انتقادی در جشنواره‌های ما ساری و جاری شود. نقد و تحلیل خردمندانه، چه به صورت حضوری و چه به ریختار نوشتار، چه در یک گفت‌وگوی رسمی و چه در یک گپ دوستانه، باید جدی در نگاه آورده شود؛ نباید یک بخش جنبی و تزیینی از جشنواره باشد. بخش نقد جشنواره‌ها باید به‌عنوان یکی از رکن‌های اساسی و اصلی در برنامه‌ریزی جشنواره‌ها مورد توجه قرار بگیرد و می‌بایست که از یک نگاه صرفا تبلیغاتی به این بخش دوری گزید. ما پیشرفت‌های اندیشه‌ای، فرهنگی و هنری نخواهیم داشت مگر آن که جدی‌تر، با دوری از تعصب و توهم، با سعه‌ی صدر، با نیک‌اندیشی و با فرهنگ‌سازی موثر به نهادینه کردن گفتمان انتقادی بپردازیم؛ برگزاری نشست‌های نقد و بررسی و انتشار نوشته‌های تحلیلی و انتقادی را، تکرار از باب تاکید می‌کنم، به دور از نگاه ابزاری صرفا تبلیغاتی به آن‌ها، جدی بگیریم. امیدوارم در برنامه‌ریزی‌ها، مدیران مسوولانه به بحث نقد نگاه ویژه کنند. اسکار، یکی از معتبرترین جایزه‌های هنری در جهان به‌شمار می‌آید که در واقع جایزه‌ی منتقدان هنری و سینمایی است. جا دارد و چه خوش است که در جشنواره‌های تاتری ما هم جایزه‌ی ویژه‌ی منتقدان طراحی و در نگاه آورده شود. فعالیت پیوسته و پویای منتقدان و ارتباط ژرف‌تر ایشان با هنرمندان، به‌ویژه هنرمندان هنرهای نمایشی، یکی از نکته‌هایی است که باید در برنامه‌ریزی و برگزاری جشنواره‌های تاتری ما مورد توجه باشد تا از دستاوردهای این مهم بهره‌مند شویم.

و اما کلام آخر....

به‌عنوان سخن پایانی یادآوری این نکته را درخور و شایسته می‌دانم که ما در سرزمینی به نام ایران زندگی می‌کنیم که به گفته‌ی زنده‌یاد محمدعلی اینانلو جهانی است در یک مرز. یکی از ویژگی‌های بارز و برجسته‌ی این سرزمین سپنتای هزاره‌ها، این سرزمین پاک و خوش‌انرژی، تنوع و گوناگونی پرشمار آیینی، زبانی، فرهنگی، نژادی و.... است. هر بوم و بر از این سرای بزرگ و اهورایی، دارای چالش‌هایی است؛ پس چه خوش است اگر هنرمندان ما داستان‌ها و کاراکترهای قومی و نژادی خود را با نگاه ویژه‌ی همان بوم و بر پردازش کنند. برای نمونه چرا باید نمایشی را از شهر خلخال تماشا کنیم که رویدادگاه داستان در گیلان است و کاراکترهای آن با لهجه‌ی مشهدی حرف می‌زنند؟! روشن است که خود خلخال دارای ارزش‌های فرهنگی و چالش‌هایی است که به عنوان محرک برای آفریدن یک آفریده‌ی هنری نمایشی کافی و وافی هستند. من نمی‌دانم چرا هنرمندان ما گاهی سراغ روایت داستان-های آدم‌هایی می‌روند که شناخت بسیار اندکی از آن‌ها دارند؟! 
 

شناسنامه


کدخبر: ۳۱۷۶۰۸
تاریخ: ۱۴۰۱/۱۱/۵     ساعت: ۹ : ۸
امتیاز به این خبر:
  • 0
سرویس: اختصاصی جهانی پرس       زیرسرویس: اختصاصی جهانی پرس
انتشار:
تماس با ما


نام :*
ایمیل:
متن پیام :*
ارسال
نظرات


استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
  • ۱۴۰۲ يکشنبه ۱۳ فروردين
  • ١١ رمضان ١٤٤٤
  • Apr 02 2023