یادگیری موسیقی می‌تواند روند پیری مغز را معکوس کند

به گزارش خبرنگار علم و فناوری خبرگزاری جهانی پرس-هانیه حیدری؛ این یافته‌های جدید می‌تواند خبر خوبی برای کسانی باشد که در دوران سالمندی به سراغ یادگیری موسیقی می‌روند زیرا این کار می‌تواند روند پیری مغز را کند یا حتی معکوس کند. در یکی از این پژوهش‌ها که در نشریه PLOS Biology منتشر شده، دانشمندانی از کانادا و چین ۵۰ فرد بزرگسال با میانگین سنی ۶۵ سال را بررسی کردند؛ نیمی از این افراد بیش از ۳۲ سال سابقه نوازندگی داشتند و نیمی دیگر هرگز سازی ننواخته بودند. همچنین گروهی شامل ۲۴ فرد جوان ۲۳ ساله که سابقه موسیقی نداشتند هم مورد بررسی قرار گرفتند. محققان با استفاده از تصویربرداری ام‌آر‌آی جریان خون مغز شرکت‌کنندگان را اندازه‌گیری کردند. طی این اسکن شرکت‌کنندگان باید به صدای شخصی گوش می‌دادند که در میان صدای ۵۰ نفر دیگر صحبت می‌کرد. از شرکت‌کنندگان خواسته شد تا صحبت‌های سخنران اصلی را شناسایی کنند. نتایج بررسی‌ها نشان داد که مغز موسیقی‌دانان سالمند در این چالش رفتاری مشابه با مغز جوان‌ترها دارد. با این حال سالمندانی که سابقه موسیقی نداشتند، نشانه‌هایی از افت عملکرد شناختی داشتند: آن‌ها برای درک گفتار، به جای استفاده مؤثر از نیم‌کره راست مغز، مجبور بودند نیم‌کره چپ را هم وارد عمل کنند که این امر مغز را بیش از حد خسته می‌کند. دکتر یی دو، از آکادمی علوم چین و نویسنده همکار در این پژوهش، گفت: «همان‌طور که یک ساز کوک‌شده برای شنیده‌شدن نیاز به صدای بلند ندارد، مغز نوازندگان سالمند هم به دلیل سال‌ها تمرین، همچنان دقیق و هماهنگ عمل می‌کند.» او افزود: «تجربه موسیقایی این افراد، نوعی ذخیره شناختی ایجاد می‌کند که باعث می‌شود مغز آن‌ها از تلاش اضافه برای پردازش گفتار در محیط‌های شلوغ بی‌نیاز شود.» با افزایش سن، بسیاری از عملکردهای مغز مانند حافظه، یادگیری و ادراک به‌تدریج تحلیل می‌روند؛ روندی که در نهایت می‌تواند به زوال عقل منجر شود. با این حال، دانشمندان معتقدند «ذخیره شناختی»، یعنی توانایی مغز در مقابله با آسیب و افت عملکرد می‌تواند نقش محافظتی ایفا کرده و این روند را کند یا متوقف کند. دکتر مورتن شیبیه-کنودسن، استاد حوزه سالمندی در دانشگاه کپنهاگ دانمارک، در این خصوص بیان کرد: «هنوز مشخص نیست دقیقاً این سازوکار چگونه عمل می‌کند.» او توضیح داد که گرچه برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند می‌توان با «تمرین دادن» مغز از طریق فعالیت‌هایی مانند نواختن ساز، یادگیری زبان جدید یا حل جدول و سودوکو سلامت مغز را بهبود بخشید، اما نتایج همه مطالعات در این زمینه یکسان نبوده است. شیبیه-کنودسن ادامه داد: «در مجموع توصیه می‌شود مغز خود را تمرین دهید، اما داده‌های علمی هنوز قطعیت کافی ندارند.» نتایج مطالعه دیگری که در نشریه Imaging Neuroscience منتشر شده، نیز نشان می‌دهد تمرین موسیقی حتی اگر در سال‌های پایانی زندگی آغاز شود، می‌تواند تأثیر مثبتی بر سلامت مغز داشته باشد. دانشمندان دانشگاه کیوتو ژاپن، نتایج یک مطالعه درباره تأثیر یادگیری موسیقی بر سلامت مغز سالمندان را منتشر کرده‌اند. این پژوهش در ادامه مطالعه‌ای انجام شد که در آن ۵۳ فرد سالمند با میانگین سنی ۷۳ سال، طی چهار ماه نواختن یک ساز موسیقی را آموخته بودند. در مرحله نخست این تحقیق، تغییر چشمگیری در سلامت مغزی شرکت‌کنندگان مشاهده نشد. با این حال چهار سال بعد، پژوهشگران دوباره این افراد را مورد بررسی قرار دادند. از میان آن‌ها، ۱۳ نفر در طول این سال‌ها به تمرین موسیقی ادامه داده بودند. دانشمندان با استفاده از اسکن ام‌آر‌آی و آزمون حافظه کلامی، وضعیت مغز این افراد را ارزیابی کردند. نتایج نشان داد افرادی که نواختن ساز را کنار گذاشته بودند، عملکرد ضعیف‌تری در آزمون‌های حافظه داشتند. همچنین بخشی از مغز آن‌ها به نام «پوتامن» که نقشی کلیدی در حرکت، یادگیری و حافظه دارد، در حجم کاهش یافته بود اما شرکت‌کنندگانی که طی این چهار سال به تمرین موسیقی ادامه داده بودند، چنین نشانه‌هایی از تحلیل مغز را نشان ندادند. مورتن شیبیه-کنودسن در واکنش به این نتایج عنوان کرد: «این مطالعه نشان می‌دهد که نواختن ساز نه‌تنها می‌تواند به حفظ عملکرد شناختی در دوران سالمندی کمک کند، بلکه حتی ممکن است ساختار فیزیکی مغز را نیز دست‌نخورده نگه دارد.» او در ادامه تأکید کرد: «مزایای نواختن ساز، فراتر از آن چیزی است که این مطالعه بررسی کرده، از جمله افزایش تعاملات اجتماعی که در سنین بالا اهمیت بسیار زیادی دارد. امیدوارم افراد بیشتری به سمت موسیقی بیایند؛ هیچ‌وقت برای شروع یادگیری ساز دیر نیست.»